Çaydanlık
Çay nasıl demlenir
Simidin yanındaki bardak ekmeğin kendisi kadar önemli. Çaydanlıkta demleme, kaç kaşık çay, kaç dakika, tavşan kanı ne demek; annemden öğrendiğim ve kendi kireçlenmiş demliğimde yeniden öğrendiğim hali.
Altı adımda
- Su
- Alt çaydanlığa soğuk, taze su. Demlikteki çayın üstüne de aynı sudan kaynamışı gelecek; musluk suyu sertse çay buruk olur, o zaman damacana.
- Çay
- Demliğe bardak başına bir tatlı kaşığı dolusu siyah çay, bir kaşık da demlik için. Çayı önce boş demlikte, alttaki su kaynarken bir iki dakika ısıtmak kokuyu açıyor.
- Kaynama
- Alt çaydanlık fokurdayınca demliğe kaynar suyu dök: çayın bir buçuk parmak üstüne kadar. Hepsini değil; altı yeniden doldur.
- Demleme
- Ocağı kısa, demliği alta oturt, kapağı kapat. On beş dakika. Demin yüzü dönüp üstteki yapraklar dibe indiğinde çay demlenmiş demektir.
- Bardak
- Önce dem, sonra alttan kaynar su. Tabak görünüyorsa açık, görünmüyorsa koyu; ikisinin arası tavşan kanı. Bardağı belinden tut, ağzından değil.
- Devam
- Alt çaydanlık boşaldıkça kaynar su ekle; demlik bir saat kadar dayanır, sonra acılaşır. Yeni çay, yeni demlik; eski demin üstüne su koymak acı çay demektir.
Kaç kaşık
- Kuru çay
- 13 g, 5 tatlı kaşığı
- Demlik suyu
- 300 ml
- Alt çaydanlık
- 840 ml
- Demleme
- 15 dk, kısık ateşte
Bardak başına bir tatlı kaşığı, bir de demliğe. Fazlası acı, azı suya boyanmış renk.
Tavşan kanı
Doğru demlenmiş çayın rengi koyu kırmızı ve berraktır; ışığa tutunca bardağın öbür tarafı görünür ama tabak görünmez. Kahverengiye kaçıyorsa çay fazla kaynamış ya da eski, sarıya kaçıyorsa az demlenmiş ya da az çay. Kimse adını kitaptan öğrenmez; birinin bardağına bakıp 'bu tam tavşan kanı' demesiyle öğrenilir.
Çayın kendisi de önemli: Karadeniz'in siyah çayı, taze paketten. Açılmış paket iki ayda kokusunu bırakıyor; küçük paket alıp sık bitirmek daha iyi.
Bardak ve tabak
İnce belli bardak sadece güzel değil, işlevli: bel sayesinde sıcak bardak tutulur, geniş ağız kokuyu toplar, cam renk gösterir. Tabak çayın altını ve kaşığı taşır; Doğu'da kesme şeker kıtlama için tabağın kenarında durur.
Sade içenler için bir şey yok; şekerli içenler bir ya da iki küp. Sütlü çay bu evde yok, ama eve gelen misafire de bir şey denmiyor.
Demlik bakımı
Çaydanlığın altı zamanla kireç tutar ve çay burukluk alır. Ayda bir, suya bir çay kaşığı limon tuzu katıp kaynatmak ve iyice çalkalamak yetiyor. Demliği deterjanla yıkamıyorum, sıcak suyla çalkalıyorum; çay demliğin içine siner ve bu iyi bir şey.